Dzisiejsze czytania prowadzą nas przez jedną z najważniejszych dróg życia duchowego – drogę uwolnienia serca od niewoli rzeczy przemijających. Kohelet, święty Paweł i sam Chrystus nie potępiają pracy, bogactwa ani dóbr materialnych. Ostrzegają jednak przed czymś znacznie głębszym – przed takim przywiązaniem do świata, które odbiera człowiekowi zdolność oglądania Boga. Ojcowie Kościoła Wschodniego zgodnie podkreślają, że źródłem grzechu nie są rzeczy, lecz niewłaściwa relacja człowieka do nich.
Kohelet patrzy na całe swoje życie i wypowiada słowa, które brzmią niemal jak lament: „Spojrzałem na wszystkie dzieła moich rąk… a oto wszystko jest marnością i pogonią za wiatrem”. Nie mówi tego człowiek leniwy ani ubogi. Przeciwnie – mówi to ktoś, kto osiągnął wszystko, czego pragnie świat. Zdobył mądrość, bogactwo, władzę i sławę. Dopiero wtedy odkrywa, że żadna z tych rzeczy nie potrafi nasycić serca stworzonego dla wieczności.
Święty Grzegorz z Nyssy pisał, że dusza człowieka nosi w sobie pragnienie nieskończoności, ponieważ została stworzona na obraz Boga. Dlatego wszystko, co skończone, wcześniej czy później okazuje się niewystarczające. Człowiek może posiadać cały świat, a mimo to doświadczać pustki. Nie dlatego, że świat jest zły, lecz dlatego, że nie został stworzony, aby zająć miejsce Boga.
Jeszcze boleśniejsze jest doświadczenie Koheleta, gdy uświadamia sobie, że owoc jego pracy pozostanie komuś innemu. To doświadczenie zna każdy człowiek. Budujemy domy, tworzymy dzieła, gromadzimy majątek, zdobywamy uznanie, lecz przychodzi chwila, gdy wszystko trzeba zostawić. Święty Jan Chryzostom często przypominał swoim wiernym, że do grobu człowiek nie zabiera nic oprócz swoich uczynków. Ziemskie bogactwo pozostaje na ziemi, natomiast miłość, miłosierdzie i pokora idą razem z nami przed oblicze Boga.
Jednak Kohelet nie kończy rozpaczą. Odkrywa niezwykle ważną prawdę: „Nie ma nic lepszego dla człowieka, jak jeść, pić i doznawać szczęścia przy swojej pracy. I to pochodzi z ręki Boga.” Ojcowie Wschodu widzą w tych słowach duchowość eucharystyczną. Wszystko jest darem. Człowiek nie jest właścicielem świata, lecz jego kapłanem. Otrzymuje stworzenie po to, aby z wdzięcznością zwrócić je Bogu. Święty Bazyli Wielki uczył, że ziemia wraz ze wszystkimi jej dobrami należy do Boga. Człowiek jest jedynie zarządcą, któremu powierzono skarb dla dobra wszystkich.
Ta sama myśl powraca w słowach świętego Pawła. Apostoł nie mówi jedynie o składce dla ubogich w Jerozolimie. Mówi o tajemnicy Bożej hojności. „Kto skąpo sieje, skąpo też zbiera.” Nie jest to mechaniczna zasada nagrody, lecz opis działania łaski. Serce zamknięte na innych zamyka się również na Boga. Serce otwarte staje się zdolne przyjmować coraz więcej Bożego życia.
Święty Jan Chryzostom mawiał, że ręka ubogiego jest skarbcem Chrystusa. Gdy człowiek daje jałmużnę, nie wzbogaca Boga, lecz sam zostaje wzbogacony. Bóg przecież niczego nie potrzebuje. Potrzebuje natomiast naszego serca. Jałmużna oczyszcza je z chciwości i uczy zaufania.
Święty Izaak Syryjczyk posuwa się jeszcze dalej. Pisze, że serce miłosierne płonie współczuciem wobec całego stworzenia – ludzi, zwierząt, a nawet nieprzyjaciół. Taka miłość jest znakiem przebóstwienia. Człowiek zaczyna patrzeć na świat oczami samego Boga.
Na tym tle jeszcze mocniej brzmi Ewangelia. Chrystus wypowiada zdanie niezwykle radykalne: „Nie możecie służyć Bogu i mamonie.” Nie mówi, że nie można posiadać pieniędzy. Mówi, że nie można im służyć. Święty Maksym Wyznawca wyjaśnia, że każda namiętność rodzi się wtedy, gdy rzecz dobra sama w sobie staje się bożkiem. Pokarm jest dobry, lecz obżarstwo niszczy człowieka. Pieniądze są potrzebne, lecz chciwość zabija duszę. Praca jest błogosławieństwem, lecz uczynienie z niej najwyższego celu prowadzi do duchowej śmierci.
Dlatego Chrystus mówi o ptakach i liliach. Nie zachęca do lenistwa. Wschodnia tradycja monastyczna zawsze łączyła modlitwę z ciężką pracą. Święty Jan Chryzostom przypomina jednak, że istnieje różnica między pracą a zamartwianiem się. Człowiek powinien pracować, ale nie powinien żyć w ciągłym lęku. Niepokój rodzi się wtedy, gdy zapominamy, kto naprawdę kieruje światem.
Jak często nasze modlitwy stają się jedynie listą próśb o bezpieczeństwo materialne. Tymczasem Chrystus przesuwa punkt ciężkości: „Szukajcie najpierw Królestwa Bożego i Jego sprawiedliwości.” To właśnie słowo „najpierw” jest kluczem do całej Ewangelii. Wszystko zależy od porządku miłości. Gdy Bóg zajmuje pierwsze miejsce, praca staje się służbą, bogactwo narzędziem miłości, a codzienność miejscem spotkania z łaską. Gdy natomiast pierwsze miejsce zajmują rzeczy stworzone, nawet największy sukces pozostawia pustkę.
Święty Serafin z Sarowa mówił, że celem życia chrześcijańskiego jest zdobycie Ducha Świętego. Wszystko inne – wiedza, praca, majątek, zdrowie – ma wartość tylko o tyle, o ile prowadzi do tego celu. Można być ubogim i dalekim od Boga, można też być bogatym i świętym. Decyduje nie stan posiadania, lecz stan serca.
Dzisiejsze czytania zapraszają nas do rachunku sumienia. Co naprawdę posiada moje serce? Czego najbardziej się boję utracić? Bez czego nie potrafię wyobrazić sobie szczęścia? Odpowiedzi na te pytania odsłaniają naszego prawdziwego pana.
Kohelet uczy pokory wobec przemijania. Święty Paweł uczy hojności, która otwiera serce na łaskę. Chrystus prowadzi jeszcze dalej – ku wolności dzieci Bożych, które wiedzą, że Ojciec zna wszystkie ich potrzeby. W tej wolności rodzi się pokój, którego świat dać nie może.
Niech więc nasze życie stanie się nieustanną Eucharystią – dziękczynieniem. Wszystko, co mamy, pochodzi od Boga. Wszystko, czym jesteśmy, jest Jego darem. A największym bogactwem człowieka nie jest to, co zgromadził na ziemi, lecz to, na ile jego serce upodobniło się do serca Chrystusa. Właśnie to bogactwo pozostaje na wieczność.
Dodaj komentarz