opr. o. Jacek Brakowski

Widzimy, że chrześcijaństwo nie jest po to,

aby dostarczać łatwych odpowiedzi na wiele pytań,

ale po to, by nas uświadomić,

 aby stopniowo uświadamiać sobie tajemnicę.

Bóg jest nie tyle przedmiotem naszej wiedzy,

co przyczyną naszego zdumienia

Metropolita Kallistos Ware

Jego Ekscelencja, Najprzewielebniejszy Metropolita Kallistos (Ware) z Dioklei (wł. Timothy Richard Ware) urodził się 11 września 1934 w Bath (hrabstwo Somerset w Anglii). Otrzymał solidne wychowanie w wierze anglikańskiej oraz gruntowne wykształcenie w Westminster School w Londynie oraz w Magdalen College w Oksfordzie.

W wieku 17 lat (1952) często modlił się w starej katedrze Zaśnięcia w kościele św. Filipa w Londynie[1]. Tam spotkał się z przedstawicielami emigracji rosyjskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego poza granicami Rosji (ROCOR). Spotkał się tam także z przyszłym św. Janem z Szanghaju i San Francisco (Maksymowiczem). Wszystko to pogłębiło jego zainteresowanie się Kościołem Prawosławnym. Zwrócił się nawet z prośbą o przyjęcie go do Kościoła Prawosławnego do arcybiskupa Nikodema[2] w Londynie. Ten jednak odmówił obawiając się konsekwencji politycznych i osobistych, gdyby przyzwolił na taką konwersję. Tym bardziej, że w tym czasie Ware zapowiadał się już na młodego wybitnego anglikańskiego naukowca.

Po zdobyciu dyplomu końcowego na uczelni w Oksfordzie wyjechał do Kanady, gdzie zamieszkiwał w klasztorze podległym Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej poza granicami Rosji. I tu poprosił o przyjęcie go do Cerkwi. Jednak doznał rozczarowania. Ówczesny arcybiskup Kanady Witalij również odmówił przyjęcia go do Kościoła Prawosławnego przez ROCOR twierdząc, że  „ten bardzo anglikański uczony nigdy nie zostałby „prawdziwym ortodoksyjnym mnichem. W ten sposób Timothy Ware w 1958 roku wyjechał do Grecji, gdzie rozpoczął formację duchową w klasztorze św. Jana Teologa na wyspie Patmos. W międzyczasie, w roku 1963 uzyskał doktorat. W roku 1966 został wyświęcony na kapłana ( w ramach Patriarchatu Ekumenicznego Konstantynopola) oraz przyjął postrzyżyny mnisze i przybrał imię zakonne Kallistos[3]. W późniejszym czasie opisał swoje przeżycia duchowe dotyczące konwersji na Prawosławie w tekście o charakterze autobiograficznym „Moja droga do prawosławia”.

W tym samym roku rozpoczął pracę jako wykładowca Fundacji Spaldinga i kierował programem studiów teologii prawosławnej na Uniwersytecie w Oksfordzie. Natomiast od roku 1970 został także członkiem Rady i tutorem teologii Pembroke College Oxford. Wykładowcą pozostał aż do przejścia na emeryturę w roku 2001. Czas ten był także niezwykle owocnym pod względem publikacji naukowych. Ware został autorem, współautorem i redaktorem przynajmniej kilkunastu książek oraz ogromnej ilości artykułów naukowych, popularnonaukowych czy esejów. Wygłosił ponad kilkaset wykładów, odczytów, seminariów w zakresie ascetyki i życia duchowego Prawosławia. Był też niezwykle uzdolnionym tłumaczem pism Ojców Kościoła, jak i również prawosławnych pism ascetycznych. We współpracy z Gerald’em Palmer’em i Philipp’em Sherrad’em (obaj konwertowali na prawosławie w dojrzałym wieku) dokonał przekładu na język angielski Filokalii – jedynego w swoim rodzaju kompendium mistycznych pism ojców duchowych Prawosławia. Ukazały się jak dotąd cztery tomy: 1979, 1981, 1984, 1995 (tom piąty oczekuje nadal na wydanie). Jego umysł był niezwykle otwarty, co pozwoliło mu zrobić bardzo wiele dobrego dla Prawosławia w Europie Zachodniej. Chodzi bowiem o to, że jego perspektywa postrzegania Kościoła wykraczała daleko poza przyjęte w kręgach cerkiewnych schematy. Świeżość myśli i odkrywanie na nowo przesłania starożytnych ojców Kościoła stawało się dla wielu mu współczesnych teologów punktem wyjścia do dalszych rozważań. Ponadto w jego myśli teologicznej i eklezjalnej często górę brała idea jedności Kościoła – zarówno w ramach Prawosławia, jak i również rozumiana w sensie dobrze pojętego ekumenizmu w dialogu między chrześcijanami. Nie zawsze spotykało się to z pełnym zrozumieniem. Wielu jednak wyrażało dla jego działań ogromne uznanie[4].

Po latach pracy i dwukrotnej odmowie konsekracji, ks. Kallistos uległ posłuszeństwu i w roku 1982 został biskupem tytularnym Dioklei we Frygii ( gr. Διόκλεια Φρυγίας ) na terenie dzisiejszej Turcji[5].

Kallistos Ware przez wiele lat pełnił funkcję przewodniczącego rady dyrektorów Instytutu Studiów Prawosławnych Chrześcijan w Cambridge oraz przewodniczącego Przyjaciół Prawosławia na Ionie (Szkocja), a także Przyjaciół Góry Athos.

Ware doskonale znał język francuski, stąd też częstokroć gościł we Francji zapraszany przy różnych okazjach jako wykładowca i wybitny ojciec duchowny choćby do Instytutu św. Sergiusza w Paryżu. Dla naszej Cerkwi stał się niezwykle wielkim darem poprzez osobę o. Alfonsa Goettmann’a oraz jego żony Rachel, którzy byli założycielami naszego ośrodka Bethania w Gorze. Prowadził ożywioną korespondencję z o. Alfonsem oraz kilkukrotnie odwiedzał Bethanię (1996, 2004, 2011). Był także ojcem duchowym
o. Goettmann’a oraz jego żony. Niezwykle cenił także życie i działalność wspólnoty, która nieustannie organizuje tam rekolekcje, sesje naukowe i prowadzi działalność parafialną. Ośrodek ten do dziś tętni życiem i odczuwalny jest w nim duch niepodzielonego Kościoła pierwszych wieków.

Kallistos Ware Bethania 2004

Metropolita Kallistos Ware w swojej książce „Orthodoxy. The Church of the Seven Councils” jednoznacznie stwierdzał, że powrót do idei niepodzielonego Kościoła pierwszych wieków jest jak najbardziej uzasadniony: „starożytna liturgia rzymska, gallikańska, celtycka i mozarabska pochodząca sprzed schizmy, ma swoje miejsce w pełni prawosławia[6]. Podkreślał to także w wielu swoich wykładach i wypowiedziach.

Po śmierci o. Alfonsa i jego żony Metropolita Kallistos Ware pozostał w bardzo przyjaznych i bliskich relacjach z metropolitą Grzegorzem (Menez’em), zwierzchnikiem Prawosławnego Kościoła Galów, a także z pozostałymi hierarchami Komunii Zachodnich Kościołów Prawosławnych.

Zmarł we własnym domu w Oksfordzie, dnia 24 sierpnia 2022 roku.

Na anglojęzycznym portalu „Orthodox England” autor, o. Andrzej napisał wspominając Kallistos’a Ware w dniu jego odejścia do wieczności Boga:

Rzeczywiście, metropolita Kallistos był bardzo szczerym, życzliwym
i uczciwym człowiekiem, naiwnym anglikańskim naukowcem ze wszystkimi złudzeniami nieziemskiego dżentelmena ze szkoły publicznej. Jako taki, będzie wspominany z sympatią i żalem. Już więcej nie ujrzysz takiego rodzaju człowieka. Osobiście będę go wspominał z wielką nostalgią. Wybijał się o głowę ponad wielu. Niech ci bez grzechu pierwszy rzucą kamieniem. Módlcie się za spokój jego duszy, która dziś przeszła do życia wiecznego
“.

Jego Ekscelencji Metropolicie Kallistos’owi – Wieczna Pamięć!


[1] Świątynia ta została później zburzona, a jej miejsce powstał dworzec autobusowy Victoria.

[2] Wł. Николай Васильевич Нагаев (1883-1976)– rosyjski wojskowy (w stopniu generała majora), publicysta na emigracji, biskup prawosławny. Był kapelanem 4 pułku Rosyjskiego Korpusu Ochronnego w czasie II wojny światowej. Chritonii biskupiej udzielił mu w 18.07.1954 r. w Cerkwi św. Hioba w Brukseli późniejszy święty Jan z Szanghaju
i San Francisco (Maksymowicz).

[3] W 1966 r. arcybiskup Atenagoras z greckiej archidiecezji Thyateira w Londynie wyświęcił Tymoteusza do diakonatu i bardzo szybko do kapłaństwa. Jego greckie imię Tymoteusz zostało przekształcone w greckie imię Kallistos. Został także nominalnym mnichem na Patmos.

[4] Na przykład w roku 2017 Kallistos Ware został uhonorowany przez arcybiskupa Canterbury Justin’a Welby’ego Krzyżem Lambetha za działania na polu ekumenicznym za dialog prawosławno – anglikański.

[5] Od 30 marca 2007 roku, gdy Święty Synod Patriarchatu Ekumenicznego Konstantynopola podniósł biskupstwo Dioklei do rangi metropolii, a biskup Kallistos Ware nosił tytuł metropolity.

[6] K. Ware, Orthodoxy: The Church of the Seven Councils, Éditions du Cerf, Paris 2002, s. 241.